anımOtizm spektrum bozukluğu (ASD), dünya çapında milyonlarca insanı etkileyen, yaşam boyu süren bir durumdur. Tüm ırklardan, cinsiyet kimliklerinden ve sosyo-ekonomik kökenden insanları etkiler. Otizmli kişiler değişen derecelerde şiddete maruz kalırlar. Otizm, sosyal ve iletişimsel zorluklarla ve sınırlı veya tekrarlayan davranış kalıplarıyla karakterize edilir. Bu otizm düzeyleri, bozukluğun temel özelliklerini temsil eder, ancak bu özellikler dahilinde kişi, farklı otizm türleriyle ilişkili çok çeşitli semptomlar sergileyebilir. Bu değişkenlik, otizm spektrum bozukluklarının bir spektrum olarak tanınmasının nedenidir. Ek olarak, insanların günlük yaşamlarında belirli otizm türlerini nasıl deneyimlediklerini daha ayrıntılı olarak anlayabilmek için otizm üç farklı aşamaya ayrılmıştır.
Otizm türlerinin DSM sınıflandırması
Mental Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı, Beşinci Baskı (DSM-5), zihinsel bozuklukları teşhis etmek için kullanılan standart bir bilgi kaynağıdır. DSM-5, bir kişinin otizm spektrum bozukluğu, dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB), depresyon, anksiyete ve daha fazlasına sahip olabileceğini belirtir. Özellikle belirli bir bozukluğu olan bir hasta olarak kabul edilmek için karşılanması gereken kriterleri tanımlar. DSM zamanla değişti ve şu anda beşinci baskısında.
DSM-4: Otizm Spektrum Bozukluğunun Alt Kategorileri
DSM-4 otizmi beş ayrı tanıya göre sınıflandırır. Daha spesifik olarak, DSM-4 otizmi yaygın gelişimsel bozukluklar (YGB) olarak bilinen bir bozukluk kategorisine dahil etmiştir. DSM-4’teki tüm YGB’ler otizm bozukluğunu, Asperger bozukluğunu, Rett bozukluğunu, çocuklukta dezintegratif bozukluğu ve başka türlü adlandırılamayan yaygın gelişimsel bozukluğu (PDD-NOS) içermekteydi. DSM-4, otizm spektrum bozukluklarının otizm, Asperger sendromu ve yaygın gelişimsel bozukluğu içerdiğini kabul etmiştir.
DSM-5: Otizm spektrum bozukluğu için alt kategori yok
DSM-5 2013 yılında yayınlanmıştır. Bu tanımlamada otizm spektrum bozukluğu, DSM’nin mevcut baskısında otizmin tek sınıflandırmasıdır. Alt kategori yok. Ancak DSM-4’e göre, eğer birine Asperger sendromu, otizm bozukluğu veya YGB-NOS tanısı konursa bu kişinin otizm spektrum bozukluğu (ASD) olması muhtemeldir.
Otizm Düzeyleri
DSM-5’e göre otizm spektrum bozukluğunun (otizm olarak da bilinir) üç düzeyi vardır.
Otizm tanısı alan kişiler aynı zamanda ASD Düzey 1, ASD Düzey 2 veya ASD Düzey 3 olarak da sınıflandırılır.
Teşhis edilen otizm düzeyi belirtilerinizin ciddiyetine ve gerçekte ne kadar yardıma ihtiyacınız olduğuna bağlıdır.
günlük yaşamlarında. Seviye 3 otizm genel olarak günlük yaşamda yüksek derecede desteğe ihtiyaç duyan kişiyi ifade eder.
Seviye 3 ASD, şiddetli otizm olarak kabul edilir. Öte yandan Seviye 1 otizm, birisinin biraz desteğe ihtiyacı olduğu anlamına gelir, ancak bu minimum düzeydedir. Seviye 1 ASD’ye yüksek fonksiyonlu otizm denir. Seviye 2, günlük aktivitelerde ne kadar desteğe ihtiyaç duyduğunuz açısından Seviye 1 ile Seviye 3 arasındadır.
1. Düzey Otizm Spektrum Bozukluğu
1. Düzey otizm bazen otizmin en hafif veya en hafif biçimi olarak kabul edilir. Düzey 1 otizmli bir kişinin sahi p olabileceği tek tip özellikler olmasa da, bu düzeyde otizmli bir kişinin sahip olabileceği bazı ortak özellikler ve deneyimler vardır. Örneğin, 1. seviye otizmli çoğu kişi (çocuklar ve yetişkinler), sözlü olarak hiç iletişim kuramayan 3. seviye otizmli kişilere kıyasla kelimeleri daha az kullanabilir ve daha karmaşık bir dil kullanabilir. Seviye 3 otizm gürültülü olabilir. Düzey 1 otizmli kişiler sıklıkla iletişim ve sosyal etkileşimin bazı yönlerinde sorunlar yaşarlar. Küçük konuşmalar yapmakta ve sosyal ipuçlarını tanımakta zorluk yaşayabilirler. Arkadaş edinme ve arkadaşlığı sürdürmede zorluk yaşayabilirler (ancak Seviye 1 OSB’li bazı kişilerin birden fazla arkadaşı olabilir). Faaliyetlerdeki değişiklikler nedeniyle geçiş, 1. Bu seviye otizmli kişiler için zor veya stresli olabilir.
2. Düzey Otizm Spektrum Bozukluğu Düzey
Düzey 2 Otizm, bir kişinin günlük yaşamda daha bağımsız ve başarılı bir şekilde işlev görmesi için mevcut olan destek düzeyini ifade ettiğinden spektrumun ortasında yer alır. Bu düzey de otizm tanı kriterleri dikkate alındığında bu kişinin “önemli ölçüde desteğe” ihtiyacı olduğu değerlendiriliyor. 2. seviye otizmi olan kişilerde 1. seviye otizm vardır. Kişinin otizmli birinden daha fazla yardıma ve ilgiye ihtiyacı olacaktır.
Düzey 2 otizmi olan kişiler daha belirgin çimdikleme davranışı sergileyebilir (bazen kısıtlayıcı veya tekrarlayıcı davranış olarak da adlandırılır). Her ne kadar çimdikleme davranışının ortadan kaldırılmaması gerekse de, bazı durumlarda çimdikleme davranışının kişinin yaşam kalitesi üzerinde olumsuz etki yaratabileceğini unutmamak önemlidir. Örneğin, bir kişinin bakım davranışı deriyi yolmaya odaklıysa, bu durum kişinin fiziksel sağlığı üzerinde olumsuz etki yaratabilir. Bu aynı zamanda görev performansınız üzerinde de olumsuz bir etkiye sahip olabilir (gerekli görevleri tamamlamak yerine cildinizi karıştırmaya odaklanıyorsanız) ve ilişkileriniz ve sosyal deneyimleriniz üzerinde olumsuz bir etkisi olabilir.
Öte yandan deri yolma, öz düzenlemeyle ilişkilidir ve kaygı veya rahatsızlıkla başa çıkmaya yönelik bir aktivite olabilir. Bu nedenle otizmli bir kişiye yardım eden herkesin deri yolmanın işlevini bilmesi ve ona şefkatle yaklaşması son derece önemlidir. Kişinin rahatsız edici davranışla başa çıkmasına yardımcı olun. Engellenen davranışlar, otizmli kişinin yararına olacak şekilde ele alınmalıdır.
3. Düzey Otizm Spektrum Bozukluğu
DSM-5’e göre Düzey 3 otizmli kişilerin “önemli destek ihtiyaçları” olduğu kabul edilmektedir. Bu, kişinin günlük yaşamında (ev, okul, iş, sosyal, ilişkiler vb.) daha fazla desteğe ve daha fazla güvenliğe sahip olduğu ve bağımsız ve başarılı bir şekilde çalışabildiği anlamına gelir.
3. Hafif otizmli kişiler konuşamayabilir (ancak bazıları konuşabilir). Sık sık öfke, saldırganlık ve kendine zarar verme gibi oldukça kompülsif davranışlar sergileyebilirler. Daha sık ve yoğun bakım davranışı sergileyebilirler. Başkalarını anlamakta zorluk yaşayabilirler. Düzey 3 otizmi olan bir kişi, ergenlik çağında veya yetişkinliğinde bile Düzey 1 veya 2 otizmi olan bir kişiden çok daha fazla denetime ihtiyaç duyabilir.
Otizm Düzeyleri Üzerine Son Düşünceler
Otizm Düzeyleri, tıp camiasının otistik kişilerin ihtiyaçlarını ve yeteneklerini belirleme girişimidir. Bu çeşitli şekillerde yardımcı olur. Ancak her ne kadar Seviye 1 otizmli kişiler, otizmin en ağır formuna (Seviye 3 otizm) sahip sayılmasalar da, yine de belirli alanlarda ve yaşam deneyimlerinde büyük zorluklar yaşayabilirler. Örneğin, Düzey 1 otizmi olan kişiler, sosyal zorluklarla büyük ölçüde ilişkili olan depresyon ve kaygıdan muzdarip olabilir veya sosyal durumlarda zorbalığa maruz kalabilir veya dışlanabilir, bu da zihinsel sağlıklarının kötüleşmesine ve daha sonraki yaşam sonuçlarına yol açabilir. Otizm spektrum bozuklukları karmaşıktır. Otistik kişilerin kendine özgü ihtiyaçları vardır ve hayatlarının belirli alanlarında farklı desteğe ihtiyaç duyabilirler. Ancak otistik kişilerin aynı zamanda tanınması ve teşvik edilmesi gereken büyük güçleri ve yetenekleri de vardır.
Referanslar: Amerikan Psikiyatri Birliği. (2013).
Zihinsel Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı (5. baskı).
Arlington, VA: Amerikan Psikiyatri Yayınları. Amerikan Psikiyatri Birliği. (2000 yılı).
Zihinsel Bozuklukların Tanısal ve İstatistiksel El Kitabı (4. baskı, metin revizyonu).
Washington, DC: 4.444 yazar.